RUYAH > ADAB ve EDEB

ADAB, Allah’ın bildirdiği nizamdır; EDEB, kulun o nizama göre davranışıdır.

ADAB; Allah’ın vahiy ile bildirdiği yer, mahiyet, hudut ve nizamdır. EDEB ise kulun bu nizama göre peygamberî sünnetten öğrendiği davranış, usul ve emanet taşıma halidir.

ADAB ve EDEB’i incele TEMSİL ile ilişkisini oku

ADAB ve EDEB Neden Ayrıdır?

ADAB, Allah’ın bildirdiğidir. EDEB, kulun o bildirilene göre davranmasıdır.

ADAB ve EDEB birlikte çalışır; fakat aynı şey değildir. ADAB, Allah’ın vahiy ile bildirdiği nizam, hudut, mahiyet ve yer tayinidir. EDEB ise kulun bu nizam karşısında peygamberlerden, en nihayetinde Hz. Muhammed’in sünnetinden öğrendiği davranış ve usul biçimidir. Bu yüzden ADAB mahiyeti ve hududu doğru yere koyar; EDEB bu düzene uygun davranıştır.

Ana Kavramlar

ADAB, EDEB ve TE’DİB

ADAB

Allah’ın vahiy ile bildirdiği yer, mahiyet, hudut ve nizam.

EDEB

Kulun bu nizama göre sünnetten öğrendiği davranış ve usul.

TE’DİB

İnsanın EDEB üzere yetişmesi ve doğru temsil kabiliyeti kazanması.

ADAB krizi

Teknolojinin krizi yalnız teknik değil; insanı, varlığı ve makineyi doğru yere koyamayan ADAB krizidir.

Adabsız episteme, bilgiyi, insanı, varlığı, makineyi, bedeni, aileyi, fıtratı ve kutsal olanı doğru yerine koymayan bilgi düzenidir. AI tufanı bu krizi büyütür: makineyi zekâ, veriyi hakikat, platformu nizam ve algoritmayı hüküm makamına çıkarabilir. ADAB bu yer kaymasını teşhis eder; EDEB ise doğru davranışa dönüştürür.

ADAB/EDEB ve TEMSİL

ADAB temsilin yerini bildirir; EDEB temsilin usulünü taşır.

TEMSİL, RUYAH’ın SAHN’da görünmesidir. Fakat temsilin doğru olabilmesi için kaynağını ve davranış usulünü bilmesi gerekir. ADAB temsilin nizamını bildirir; EDEB temsilin davranışını öğretir.

ADAB/EDEB ve BAI

Zekâ makinede değil, halife olan insandadır. Zekâ, ADAB’ı tanıyıp EDEB ile davranabilme kabiliyetidir. Makine araçtır; insan emanet taşıyandır.

BAI, ADAB ile insanı, bilgiyi, makineyi ve interneti doğru yerine koyar; EDEB ile halife olan insanın bu düzen içinde emaneti nasıl taşıyacağını gösterir.

ADAB/EDEB ve SEDD

ADAB mahiyeti ve hududu doğru yere koyar; SEDD bu hududu korur.

SEDD, ADAB’ın bildirdiği hududu, EDEB sahibi insanın dünyada inşa etme vazifesidir. SIDRA bu hududun bilincini; MA ise mahiyet ve fıtrat bilgisini güçlendirir. Fakat SEDD’in gerçek dayanağı ve koruyucusu Allah’ın rahmetidir.

Kavram Ağı

Diğer Kavramlarla İlişki

SIDRASIDRA, bilgi, akıl, teknoloji, temsil ve müdahale alanında haddi aşmamayı bildiren hudut şuurudur.
MAMA, varlığın mahiyetini, fıtratını ve yaratılış düzenini doğru yere koyar; EDEB bu mahiyete uygun davranmayı öğretir.
MİLLETMİLLET, aynı ADAB ve EDEB etrafında yürüyen medeniyet topluluğudur.
TEMSİLTEMSİL, ADAB’ın bildirdiği nizamın EDEB ile görünür hale gelmesidir.
SEDDSEDD, ADAB’ın bildirdiği hududu fiziksel, dijital ve makine evreninde korur.
WAQFWAQF, üretimin ADAB ve EDEB içinde HAYR'a ve Hayr-ı Âmm'a açılmasıdır.
KARDESHKARDESH, BAI’nin insan ve araç kanatlarını meslekler içinde lonca, Meslek Halkası, Ustalık Yolu ve müşterek altyapı nizamına dönüştürür.
ValleyValley, ADAB’ın ve EDEB’in sahada tecrübe ve marifete dönüştüğü yaşayan vadidir.
BAIBAI, insan, makine, zekâ ve interneti ADAB ve EDEB içinde yeniden konumlandırır.